مجموعه آثار ۱: عرفان اسلامی

منظور ما از عرفان اسلامی در این مبحث، همان عرفان حقیقی است که آغاز حرکتش، بیداری انسان از خواب و رویای حیاتِ طبیعیِ محض است و آگاهی از این که وجود او در حال تکاپو در مسیر خیر و کمال، همواره در متنِ هدفِ خلقتِ عالم هستی قرار می‌گیرد. این عرفان که مسیرش «حیات معقول» و مقصدش «قرار گرفتن در جاذبه کمال مطلق» است، به لقاءالله و قرار گرفتن در شعاع جاذبیت او منتهی می‌شود. عرفان اسلامی، هیچ حقیقتی از حقایق عالم هستی را، اعم از آن که مربوط به انسان باشد یا غیر انسان، حذف نمی‌کند، بلکه همه عالم را با یک عاملِ ربّانیِ درونی صیقلی می­‌نماید و شفّاف می­‌سازد و در تمامیِ ذرّات و روابطِ اجزاءِ این عالم، انعکاسِ نورِ الهی را نشان می­‌دهد.

این عرفان بود که خطّ نورانیِ آن به وسیله انبیای عِظام الهی در جاده تکامل کشیده شد، نه آن تخیّلات رویایی در فضای مهتاب درونی که سایه‌هایی از مفاهیمی بسیار وسیع، مانند: وجود، واقعیت، کمال، حقیقت، تجلّی و غیر آن را به جای اصلِ آن‌ها گرفته و با مقداری بارقه‌های زودگذرِ مغزی، روشن ساخته و حالی و مقامی از آن‌ها برای خود تلقین نموده و دل به آن‌ها خوش می‌کنند؛ در صورتی که ممکن است مدّعیِ چنین عرفانی، حتی برای چند لحظه، از روزنه‌های قفس مادی، نظاره‌ای به بیرون از خودِ مجازیِ خویشتن نکرده باشد. این، همان عرفان منفی است که انبوهی از کاروانِ جویندگانِ معرفت را، از لبِ دریای درون خود به سراب‌های آب‌نما رهنمون گشته است.