نویسنده

ناصرخسرو قبادیانی مروزی

ابومعین ناصر بن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی، معروف به ناصرخسرو، شاعر بزرگ فارسی‌زبان، فیلسوف، حکیم و جهانگرد ایرانی و از مبلغان مذهب اسماعیلیه بود. او در ۹ ذیقعده ۳۹۴ قمری (۳ سپتامبر ۱۰۰۴ میلادی) در روستای قبادیان از توابع بلخ در خراسان، در خانواده‌ای ثروتمند که به امور دولتی و دیوانی اشتغال داشتند، زاده شد. در دوران کودکی با حوادث گوناگونی چون جنگ‌های سلطان محمود غزنوی، خشکسالی و شیوع وبا روبرو گردید. از ابتدای جوانی به تحصیل علوم متداول زمان پرداخت و قرآن را از بر کرد. در دربار پادشاهان و امیران از جمله سلطان محمود و سلطان مسعود غزنوی به کار دبیری مشغول بود و پس از شکست غزنویان از سلجوقیان در نبرد دندانقان به مرو رفت و در دربار چغری بیک به حرفهٔ دبیری ادامه داد؛ به همین دلیل به ناصرخسرو مروزی شهرت یافت. او با پیروان ادیان مختلف به بحث و گفتگو پرداخت و سپس به شراب و لذائذ دنیوی روی آورد. در سن چهل سالگی خوابی دید که موجب انقلاب فکری او شد؛ از شراب و لذائذ دنیوی دست شست، شغل دیوانی را رها کرد و راه حج را در پیش گرفت. هفت سال سرزمین‌های گوناگون را سیاحت کرد و سه یا شش سال در مصر در دوران المستنصر بالله اقامت گزید و به مذهب اسماعیلی گروید. در سال ۴۴۴ پس از دریافت عنوان «حجت خراسان» به خراسان بازگشت و به ترویج این مذهب پرداخت، اما مردم بلخ به دعوت او پاسخ مثبت ندادند و خانه‌اش را به آتش کشیدند. سرانجام به دعوت امیرعلی بن اسد به بدخشان رفت و بقیهٔ عمر خود را در یمگان سپری کرد. او در ۴۸۱ قمری (۱۰۸۸ میلادی) در یمگان درگذشت. ناصرخسرو بر اغلب علوم عقلی و نقلی زمان خود مانند فلسفه، حساب، طب، موسیقی، نجوم و کلام تبحر داشت و به همراه رودکی و حافظ از جمله شاعرانی است که کل قرآن را از بر داشته‌اند. او یکی از بزرگ‌ترین شخصیت‌های تاریخ مذهب اسماعیلیه است و دارای مقام حجت بود. مهم‌ترین اثر او «سفرنامهٔ ناصر خسرو» است و دیگر آثارش عبارت‌اند از «دیوان اشعار فارسی»، «زادالمسافرین»، «جامع‌الحکمتین»، «خوان‌الاخوان»، «وجه دین»، «گشایش و رهایش» و «سعادت‌نامه». آثار منثور او به مباحث فلسفی، کلامی و تأویلی نیز می‌پردازند و در آنها موضوعاتی مانند نفس، عقل، جهان‌شناسی، تأویل، علم، عمل و هدایت دینی جایگاه برجسته‌ای دارند. او در آثار خود چنین خود را معرفی می‌کند: مردی با مناعت طبع، خرسند، فروتن، بردبار و اندیشه‌ورز که در راه رسیدن به هدف پای می‌فشارد. او از جمله شاعرانی است که به دو زبان پارسی و تازی شعر می‌سروده است و در آثار خود از آیات قرآن برای اثبات عقایدش استفاده کرده است. دفتر نشر فرهنگ اسلامی نیز با انتشار «مجموعهٔ به گزین (سفرنامه)» و «به گزین ۲: سفرنامه» از آثار او را در دسترس خوانندگان قرار داده است. ناصرخسرو یکی از شاعران و نویسندگان درجهٔ اول ادبیات فارسی است که در فلسفه و حکمت نیز دست داشته و آثارش از گنجینه‌های ادب و فرهنگ محسوب می‌گردند. او در بین اهالی بدخشان دارای شأن، مقام و منزلت خاصی است و مردم او را با نام‌های «حجت»، «سید شاه ناصر ولی»، «پیر شاه ناصر» و «پیر کامل» یاد می‌کنند. سفرنامهٔ او یکی از منابع مهم جغرافیای تاریخی به حساب می‌آید و آثار منظوم و منثورش همچنان مورد مطالعهٔ پژوهشگران ادبیات و تاریخ است. دیوان اشعار فارسی او حاوی ستایش حضرت علی (ع) و خاندان او و بیان افکار کلامی و فلسفی است. ناصرخسرو در بین اهالی بدخشان دارای شأن، مقام و منزلت خاصی است و مردم او را با نام‌های «حجت»، «سید شاه ناصر ولی»، «پیر شاه ناصر» و «پیر کامل» یاد می‌کنند. او در سال ۳۹۴ قمری در قبادیان زاده شد و در سال ۴۸۱ قمری در یمگان درگذشت. آثار او از گنجینه‌های ادب و فرهنگ محسوب می‌گردند.

۲

عنوان کتاب

۰

مطلب در مجله