نویسنده

مصلح الدین سعدی شیرازی

ابومحمد مصلح‌الدین عبدالله بن مشرف، متخلص به سعدی شیرازی، شاعر و نویسندهٔ پارسی‌گوی ایرانی است که در شیراز زاده شد. تاریخ دقیق تولد او معلوم نیست و در منابع بین ۵۸۵ تا ۶۱۵ هجری قمری ذکر شده است؛ بسیاری از سعدی‌پژوهان تولد او را حدود ۶۰۶ هجری قمری محتمل می‌دانند. او در کودکی پدرش را از دست داد و تحت تکفل پدربزرگ مادری خود قرار گرفت و مقدمات علوم ادبی و شرعی را در شیراز آموخت. پدر او ملازم دربار سعد بن زنگی، اتابک فارس، بود. سعدی در جوانی شیراز را ترک کرد و به بغداد رفت و حدوداً از سال ۶۲۳ قمری در مدرسهٔ نظامیهٔ بغداد به تحصیل پرداخت. در این مدرسه دروسی چون صرف و نحو عربی، قرآن، فقه، حدیث، اصول، طب، فلسفه و نجوم را فرا گرفت و از استادان مشهور دوران خود بهره برد. سعدی پس از تحصیل به شغل واعظی پرداخت و به مناطق مختلفی از جمله شام، حجاز و آسیای صغیر سفر کرد. به گفتهٔ خود او این جهانگردی سی سال به طول انجامید، هرچند پژوهشگران معاصر دربارهٔ صحت برخی از این سفرها تردید دارند. در حدود سال ۶۵۵ قمری به شیراز بازگشت و در خانقاه ابوعبدالله بن خفیف ساکن شد و به دربار اتابک ابوبکر بن سعد زنگی نزدیک شد. در همین دوران بود که کتاب «بوستان» را در سال ۶۵۵ قمری و «گلستان» را در سال ۶۵۶ قمری نوشت و به حاکم فارس تقدیم کرد. این دو اثر سرآغاز شهرت و بلندآوازگی او شدند. سعدی آثار بسیاری در قالب‌های گوناگون ادبی از جمله غزل، قصیده، قطعه، ترجیع‌بند و تک‌بیت به فارسی و عربی دارد. غزلیات او اغلب عاشقانه و توصیف‌کنندهٔ عشق زمینی است، هرچند غزلیات پندآموز و عارفانه نیز سروده است. «گلستان» و «بوستان» به‌عنوان کتاب‌های اخلاقی شناخته می‌شوند و بر اندیشمندان غربی چون ولتر و گوته نیز تأثیر گذاشته‌اند. سعدی بر زبان فارسی تأثیر انکارناپذیری گذاشته و شباهت قابل توجهی میان فارسی امروزی و زبان او هست. او ساده‌نویسی و ایجاز را در پیش گرفت و توانست حتی در زمان حیات شهرت زیادی به دست آورد. آثار او در اصطلاح «سهل ممتنع» است و در آن‌ها نکته‌سنجی و طنز آشکار یا پنهان ملاحظه می‌شود. تاریخ مرگ سعدی در منابع گوناگون یکی از سال‌های ۶۹۰ تا ۶۹۵ هجری قمری ذکر شده است؛ مورد اعتمادترین روایت این است که او در ۲۷ ذیحجه ۶۹۰ هجری درگذشت و در همان خانقاهی که اقامت گزیده بود به خاک سپرده شد. آرامگاه او در شیراز، سعدیه، همچنان زیارتگاه علاقه‌مندان ادب فارسی است. دفتر نشر فرهنگ اسلامی نیز در قالب مجموعهٔ «به گزین» گزیده‌هایی از بوستان و گلستان سعدی را منتشر کرده است که نشان‌دهندهٔ ادامهٔ حضور او در فرهنگ کتاب و آموزش است. سعدی در زمان حیات شهرت فراوانی داشت و آثار او حتی در هندوستان، آسیای صغیر و آسیای میانه در دسترس مخاطبان بود. او نخستین شاعر ایرانی است که آثارش به یکی از زبان‌های اروپایی ترجمه شد. بسیاری از شاعران و نویسندگان فارسی‌زبان از سبک او تقلید کردند و حافظ از جملهٔ شاعرانی بود که تحت تأثیر غزل‌های او قرار داشت. در ادبیات معاصر نیز نویسندگانی چون محمدعلی جمال‌زاده و ابراهیم گلستان از او تأثیر پذیرفتند. آثار سعدی به موسیقی نیز راه یافت و بسیاری از غزل‌های او توسط خوانندگان برجسته اجرا شد. روز اول اردیبهشت در ایران به‌عنوان روز سعدی نام‌گذاری شده است، زیرا آغاز نگارش گلستان در این روز بوده است. این جایگاه، نشان‌دهندهٔ تأثیر ماندگار او بر فرهنگ و زبان فارسی است.

۴

عنوان کتاب

۰

مطلب در مجله