نویسنده

قاضی ابوالمحسن تنوخی

قاضی ابوالمحسن تنوخی، که در منابع با نام ابوعلی محصن بن ابوالقاسم علی تنوخی نیز شناخته می‌شود، قاضی، ادیب و نویسندهٔ سدهٔ چهارم هجری در بغداد و جنوب ایران بود. او در سال ۳۲۹ هجری قمری در بصره زاده شد و در ۳۸۴ هجری قمری درگذشت. در خاندانی ادیب و حدیث‌شناس پرورش یافت و از کودکی با علوم دینی و ادبی آشنا شد. پدر او ابوالقاسم تنوخی قاضی بزرگی بود. او در بصره به دنیا آمد و در همانجا پرورش یافت. نخستین حدیث خود را در هفت سالگی شنید. پس از مرگ ابوعبدالله بریدی، پدر او به مهلبی، دبیر احمد دیلمی، پیوست و این دوستی بعدها برای پدر و پسر سودآور بود. تنوخی در جوانی شغل نظارت بر مقایس و اوزان را در سوق الاهواز به عهده داشت. سپس به دعوت وزیر مهلبی به بغداد رفت و در ۳۴۹ هجری قمری وارد بغداد شد. او قاضی مناطقی در آبشخور فرات شد و سپس بر بخشهایی از جنوب ایران قضاوت یافت. در ۳۶۳ هجری قمری بر واسط قضاوت کرد. او در دربار عضدالدوله دیلمی ارجمند شد و در جنگ برضد ابوتغلب بن حمدان شرکت کرد. در ۳۶۹ هجری خطبهٔ ازدواج میان خلیفهٔ الطائع لله و دختر عضدالدوله را خواند. در ۳۷۱ هجری در کشاکشهای دربار خشم عضدالدوله را برانگیخت و تا مرگ او در ۳۷۲ هجری در خانه زندانی بود. پس از آزادی، دوازده سال باقی‌ماندهٔ عمر خود را به تألیف و تکمیل آثار گذشته گذراند. گرایش کلامی او بی‌گمان اندیشهٔ معتزلیان بود و با صوفیان میانهٔ خوبی نداشت. او شعر نیز می‌سرود و دیوان شعری داشت که اینک ظاهراً نابود شده است. آثار او عبارتند از «نشوار المحاضرة و اخبار المذاکره»، «الفرج بعد الشدة»، «المستجاد فی فعلات الاجواد» و «عنوان الحکمة». «نشوار» بزرگ‌ترین کتاب اوست که طی بیست سال از ۳۶۰ تا ۳۸۰ هجری در یازده جلد نگاشته شد و حدود هزار داستان دارد. «الفرج بعد الشدة» دارای ۴۹۲ حکایت است و در اواخر زندگانی او نگاشته شد. دفتر نشر فرهنگ اسلامی «الفرج بعد الشدة» را در مجموعهٔ «به گزین» منتشر کرده است. این آثار نشان‌دهندهٔ جایگاه وی در ادبیات عرب و فرهنگ اسلامی است. معرفی او باید بر اساس اطلاعات قابل راستی‌آزمایی انجام شود و از افزودن جزئیات غیرقابل تأیید پرهیز شود. «نشوار المحاضرة» به‌عنوان بزرگ‌ترین اثر او، تصویری زنده از جامعهٔ عباسی و واقعیات زندگی مردم آن دوران ارائه می‌دهد. زبان شفاف و بی‌تکلف قاضی تنوخی چندان آزاد است که از غلط‌های صرفی و نحوی و واژه‌های عامیانه هیچ بیمی به خود راه نمی‌دهد. این کتاب حدود هزار داستان دارد و موضوعاتی بس گوناگون را در بر می‌گیرد. ترجمهٔ فارسی «الفرج بعد الشدة» نیز در میانهٔ سدهٔ هفتم هجری به دست سدیدالدین عوفی و حسین بن اسعد دهستانی صورت گرفته است. آثار او در پایگاه‌های کتاب و کتابفروشی‌ها معرفی شده‌اند و نشان می‌دهند که او در حوزهٔ ادبیات عرب جایگاهی ویژه دارد. دفتر نشر فرهنگ اسلامی با انتشار «الفرج بعد الشدة» در مجموعهٔ «به گزین»، این اثر کهن را برای خوانندگان معاصر در دسترس قرار داده است. معرفی او باید بر اساس اطلاعات قابل راستی‌آزمایی انجام شود و از افزودن جزئیات غیرقابل تأیید پرهیز شود. «نشوار المحاضرة» به‌عنوان بزرگ‌ترین اثر او، تصویری زنده از جامعهٔ عباسی و واقعیات زندگی مردم آن دوران ارائه می‌دهد. زبان شفاف و بی‌تکلف قاضی تنوخی چندان آزاد است که از غلط‌های صرفی و نحوی و واژه‌های عامیانه هیچ بیمی به خود راه نمی‌دهد. این کتاب حدود هزار داستان دارد و موضوعاتی بس گوناگون را در بر می‌گیرد. ترجمهٔ فارسی «الفرج بعد الشدة» نیز در میانهٔ سدهٔ هفتم هجری به دست سدیدالدین عوفی و حسین بن اسعد دهستانی صورت گرفته است. آثار او در پایگاه‌های کتاب و کتابفروشی‌ها معرفی شده‌اند و نشان می‌دهند که او در حوزهٔ ادبیات عرب جایگاهی ویژه دارد. دفتر نشر فرهنگ اسلامی با انتشار «الفرج بعد الشدة» در مجموعهٔ «به گزین»، این اثر کهن را برای خوانندگان معاصر در دسترس قرار داده است. معرفی او باید بر اساس اطلاعات قابل راستی‌آزمایی انجام شود و از افزودن جزئیات غیرقابل تأیید پرهیز شود.

۱

عنوان کتاب

۰

مطلب در مجله