نویسنده

سدیدالدین محمد بن محمد عوفی

سدیدالدین محمد بن محمد عوفی، مشهور به محمد عوفی (و ملقب به سدیدالدین یا نورالدین)، تاریخ‌نگار، زندگی‌نامه‌نویس، مترجم و ادیب ایرانی اواخر سدهٔ ششم و اوایل سدهٔ هفتم هجری بود. نام کامل او سدیدالدین (نورالدین) محمد بن محمد بن یحیی بن طاهر بن عثمان عوفی بخاری حنفی است. او در بخارا تحصیل کرد و سپس به فرارود، خراسان و سیستان سفر نمود. او تا اواخر حکومت علاءالدین محمد خوارزمشاه در خراسان به سر می‌برد و در این مدت با بزرگان و مشاهیر دیدار و گفت‌وگو می‌کرد و اطلاعات تاریخی گردآوری می‌نمود. در هنگام هجوم مغول به هندوستان مهاجرت کرد و روزگار را در دستگاه مملوک‌های سلسلهٔ غوریان در ایالت سند گذارند. از اواخر عمر و چگونگی و تاریخ مرگ او، همچون اوایل زندگی و زادروزش، آگاهی در دست نیست. او در نگارش گلچین قطعات ادبی چیره‌دست بود. مهم‌ترین آثار عوفی عبارتند از: «لباب‌الالباب»، «جوامع الحکایات و لوامع الروایات»، «تاریخ ملوک ترکستان»، «دیوان مدایح السلطان» و ترجمهٔ «الفرج بعد الشده» از عربی به فارسی. «لباب‌الالباب» گنجینه‌ای از شعر و احوال شاعران فارسی‌زبان است و از منابع مهم برای شناخت شاعران ایرانی به‌شمار می‌آید. «جوامع الحکایات و لوامع الروایات» کتابی در چهار بخش و هر بخش در ۲۵ باب است و مشتمل بر حدود ۲۰۰۰ حکایت گوناگون است. این اثر، که در دورهٔ خوارزمشاهیان و اوایل دورهٔ مغول گردآوری شده، از مهم‌ترین مجموعه‌های حکایت در ادب فارسی است و تصویری از فرهنگ، اخلاق، سیاست، جامعه و ادبیات آن دوره ارائه می‌دهد. دفتر نشر فرهنگ اسلامی دو عنوان مرتبط با «جوامع الحکایات» را منتشر کرده است: «مجموعه به گزین (جوامع الحکایات و لوامع الروایات)» و «به گزین ۱۰: جوامع الحکایات و لوامع الروایات». این عناوین نشان می‌دهند که بخش‌های گزیده از متن کامل برای خوانندگان فارسی‌زبان فراهم شده است. چنین گزینش‌هایی معمولاً با هدف آشنایی با مهم‌ترین حکایت‌ها، سبک نثر و مضامین اخلاقی، سیاسی و اجتماعی صورت می‌گیرند. برای خوانندهٔ امروزی، مواجهه با عوفی به‌معنای مواجهه با یکی از گردآورندگان بزرگ حکایت در ادب فارسی و یکی از شاهدان فرهنگی دورهٔ خوارزمشاهیان است. حکایت‌های عوفی، همان‌گونه که در سنت ادبی ایران مرسوم است، در ظاهر سرگرم‌کننده، اما در باطن حامل پندهای اخلاقی، سیاسی و اجتماعی‌اند. او با گردآوری حکایت‌های گوناگون، تصویری از جهان‌بینی، ارزش‌ها و تجربهٔ انسانی دورهٔ خود ارائه می‌دهد. «جوامع الحکایات» به‌ویژه در تعلیم خرد، مدیریت، اعتماد، خیانت و تصمیم‌گیری کاربرد دارد و قرن‌ها در محافل ادبی و آموزشی خوانده شده است. عوفی با بهره‌گیری از منابع گوناگون، متن را به گنجینه‌ای از فرهنگ ایرانی بدل کرده است. میراث عوفی در تاریخ‌نگاری و ادب فارسی پایدار است. او نشان داد که گردآوری حکایت می‌تواند هم ابزار ثبت فرهنگ و هم وسیله‌ای برای تعلیم اخلاق و خرد باشد. آثار او همچنان در پژوهش‌های ادبی و تاریخی مورد استناد قرار می‌گیرند و برای فهم فرهنگ، ادبیات و جامعهٔ دورهٔ خوارزمشاهیان منبعی مهم به‌شمار می‌آیند. برای خوانندهٔ فارسی‌زبان، عوفی یادآور آن است که ادبیات حکایت در ایران پیش از مدرنیته نیز می‌توانسته گنجینه‌ای از خرد و تجربهٔ انسانی باشد. معرفی او در کاتالوگ دفتر نشر، پیوند این نشر با میراث کلاسیک فارسی را نیز نشان می‌دهد.

۲

عنوان کتاب

۰

مطلب در مجله