نویسنده

حسن بلخاری قهی

حسن بلخاری قهی (زادهٔ ۱۳۴۱ در قهیِ اصفهان) نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه اهل ایران و عضو پیوستهٔ فرهنگستان هنر ایران است که در زمینهٔ فلسفهٔ هنر، زیبایی‌شناسی، مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی و حکمت هنر شرق فعالیت می‌کند. او استاد تمام و مدیر گروه مطالعات عالی هنر در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران است و بیش از سی کتاب و بیش از یکصد و هشتاد مقاله در حوزهٔ هنر و زیبایی‌شناسی تألیف کرده است. بلخاری کارشناسی مبانی فقه و حقوق، کارشناسی ارشد فلسفه و عرفان و دکترای فلسفهٔ هنر و زیبایی‌شناسی از دانشگاه همدردِ دهلی نو (هند) دارد؛ عنوان رسالهٔ دکتری او «تجلی وحدت وجود در هنر و معماری ایران و هندوستان (مطالعهٔ تطبیقی)» بوده است. او در سال ۱۳۹۰ به‌عنوان چهرهٔ ماندگار شهر تهران انتخاب شد و در سال ۱۳۹۴ پژوهشگر برتر کشوری در رشتهٔ هنر و معماری گردید. این سوابق نشان می‌دهد که بلخاری یکی از چهره‌های شاخص پژوهش هنر در ایران معاصر است و کار او پیوند میان فلسفه، عرفان و هنر را دنبال می‌کند. در فهرست آثار دفتر نشر فرهنگ اسلامی، او با کتاب «نظریه تجلی در باب شمایل گریزی هنر اسلامی» شناخته می‌شود که در سال ۱۳۹۴ منتشر شده است. این اثر به یکی از پرسش‌های بنیادین هنر اسلامی می‌پردازد: چگونه هنر اسلامی، در عین پرهیز از شمایل‌گرایی (تصویرگری انسان و موجودات زنده)، به بیان معنا و قدسیت می‌پردازد؟ «نظریهٔ تجلی» به‌مثابه چارچوبی نظری، تلاش می‌کند نشان دهد که هنر اسلامی نه از طریق بازنمایی مادی، بلکه از طریق «تجلی»—یعنی ظهور معنا و نور در صورت‌های هندسی، خوشنویسی، معماری و تزئین—به قدسیت دست می‌یابد. در این نگاه، «شمایل گریزی» نه یک کمبود یا محدودیت، بلکه یک انتخاب هنری و معنوی است که هنر را از تقلید مادی به سوی اشارهٔ به معنا سوق می‌دهد. بلخاری با بهره‌گیری از حکمت شرق و مبانی عرفانی، به تحلیل این پدیده می‌پردازد و تلاش می‌کند زبانی نظری برای فهم هنر اسلامی فراهم آورد. برای خوانندهٔ امروز، این اثر اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا پرسش از رابطهٔ میان هنر و دین، و از جایگاه تصویر در تمدن اسلامی، همچنان در بحث‌های هنری و فرهنگی معاصر مطرح است. کتاب بلخاری نه تنها به توصیف، بلکه به تحلیل می‌پردازد و خواننده را به تأمل دربارهٔ مبانی زیبایی‌شناسی اسلامی دعوت می‌کند. او با تکیه بر مفاهیمی چون وحدت وجود، خیال و تجلی، به تبیین چگونگی بیان قدسیت در هنر می‌پردازد و نشان می‌دهد که هنر اسلامی یک نظام بصری و معنوی منسجم است. این رویکرد، اثر را از یک کتاب تاریخ هنر فراتر می‌برد و آن را به یک متن نظری بدل می‌سازد که می‌تواند در پژوهش‌های هنر و معماری معاصر مورد استفاده قرار گیرد. از آنجا که بلخاری پژوهشگری پرکار و شناخته‌شده است، معرفی او در کاتالوگ دفتر نشر باید هم به سوابق علمی او و هم به اثر منتشرشده در این نشر توجه داشته باشد. «نظریه تجلی در باب شمایل گریزی هنر اسلامی»، در کنار ده‌ها کتاب دیگر او، بخشی از پروژهٔ بلخاری برای فهم هنر اسلامی از منظر فلسفه و عرفان است. برای خوانندهٔ فارسی‌زبان، این کتاب می‌تواند دروازه‌ای برای آشنایی با تفکر او و با پرسش‌های بنیادین هنر اسلامی باشد. معرفی او در کاتالوگ دفتر نشر، بنابراین، معرفی یک پژوهشگر هنر است که با رویکردی فلسفی و عرفانی، به تبیین یکی از ویژگی‌های کلیدی هنر اسلامی—شمایل گریزی—می‌پردازد.

۳

عنوان کتاب

۰

مطلب در مجله